Marcin Cywiński - depeche MODE. W deszczu eXcytacji

Jak powstawała książka o Służewcu – od 130 litrów wspomnień do „W deszczu eXcytacji”.

To dziś jest ten dzień. Książka „Depeche Mode. W deszczu eXcytacji” dotarła do magazynu BlackPoints. Po miesiącach pracy, poszukiwań, rozmów, pisania i niekończących się poprawek moja pierwsza samodzielna książka stała się rzeczywistością. Teraz przed nami kolejny etap – przygotowanie wysyłek do tych z Was, którzy zamówili ją w przedsprzedaży.

Zanim jednak książka trafi w Wasze ręce, chciałbym na chwilę zajrzeć z Wami za kulisy jej powstawania. Opowiedzieć, skąd wziął się pomysł, jak rodziła się jego ostateczna forma, co udało się zrealizować, a z czego musiałem zrezygnować. Będzie też o ludziach, bez których ta książka wyglądałaby zupełnie inaczej, i o materiałach, które ostatecznie nie trafiły do druku. I dlaczego niektóre materiały zostawiłem na później. Bo będzie jeszcze później…

Pomysł, który czekał ćwierć wieku

Mógłbym napisać, że nad książką pracowałem około 2 lat. Formalnie byłaby to prawda, ale w rzeczywistości jej historia zaczęła się znacznie wcześniej. W pewnym sensie powstawała przez ostatnie 25 lat – we fragmentach, notatkach, zbieranych materiałach i rozmowach, do których nieustannie wracałem. No i w końcu publikacjach w fanzinach i na stronach www.

Od dawna miałem poczucie, że koncert na Służewcu zasługuje na coś więcej niż kolejne wspomnienie opowiedziane przy piwie czy podczas zlotu że za tym jednym wrześniowym wieczorem kryje się historia znacznie większa niż mogłoby się wydawać.

Pierwsza okazja, żeby nadać temu pomysłowi konkretny kształt, pojawiła się podczas jednej z rozmów w 2024 roku z Marcinem Sitko, szefem wydawnictwa BlackPoints. Pracowaliśmy wtedy z Leszkiem Gnoińskim nad „Depeche Mode. Iron Curtain – Warsaw 1985”, książką o pierwszym koncercie zespołu w Polsce. Marcin wspomniał, że seria poświęcona ikonicznym koncertom z czasów PRL mogłaby kiedyś doczekać się kontynuacji, tym razem opisującej ważne wydarzenia muzyczne po 1989 roku. Nie musiał dwa razy powtarzać.

Zaproponowałem Służewiec 2001. Opowiedziałem mu pokrótce, jakimi materiałami dysponuję, jakie historie udało mi się przez lata zebrać i co jeszcze chciałbym udokumentować. Pomysł Marcina zainteresował, ale w tamtym momencie najważniejsze było doprowadzenie do końca projektu poświęconego Torwarowi i jego promocja. Temat musiał poczekać. Co nie znaczy, że ja czekałem bezczynnie, nie potrafiłem już odłożyć go na półkę.

Książka, która wygląda jak nasze zeszyty z wycinkami o depeche MODE

Zacząłem od tego, co miałem najbliżej – własnego archiwum. Z pudeł, szaf i segregatorów wyciągałem stare gazety, miesięczniki, fanziny, wydruki stron internetowych, notatki i fanowskie zeszyty pełne wycinków. Do tego doszło przeszukiwanie serwisów aukcyjnych i platform sprzedażowych w poszukiwaniu brakujących numerów prasy z końca lat 90. i początku nowego tysiąclecia. Z każdym odnalezionym artykułem, zapomnianą informacją czy kolejną fotografią coraz wyraźniej widziałem, jak bardzo chciałbym opowiedzieć tę historię. Co więcej widziałem również, że niektórych elementów książki nie byłbym w stanie Wam opisać, gdybym tylko opierał się na współcześnie dostępnych materiałach dostępnych nawet w Wayback Machine. Dzięki cofnięciu się do czasów Internetu drukowanego byłem w stanie odtworzyć wątki, które w sieci giną i skazywane są na zapomnienie. To, że w internecie nic nie ginie, to jedna z większych bzdur, jakie są wmawiane. W moim przypadku okazało się, że papier jest trwalszy od zer i jedynek. Chciałem, żeby była to opowieść oparta nie tylko na moich wspomnieniach, ale również na dokumentach, materiałach prasowych i na czymś, co określa się jako historię mówioną ludzi, którzy uczestniczyli w tamtych wydarzeniach osobiście. Chciałem bardzo uniknąć również tzw. prezentyzmu, kiedy historia oryginalnych wydarzeń zakłamywana jest przez współczesne kalki i świat jaki postrzegamy obecnie. Zależało mi na możliwie dokładnym odtworzeniu następstwa faktów, również tych, które przez ćwierćwiecze zdążyły się zatrzeć albo obrosnąć legendami. Nie interesowało mnie napisanie wyłącznie relacji z koncertu. Chciałem odtworzyć cały ciąg wydarzeń, które doprowadziły do 2 września 2001 roku, a następnie pokazać, co działo się w Warszawie przed występem, podczas niego i po jego zakończeniu. Oddać atmosferę tamtych dni, ale też skonfrontować wspomnienia z dokumentami i relacjami świadków.

Swoje pomysły przedstawiłem Marcinowi podczas kolejnego spotkania w Krakowie. Rozmawialiśmy długo. Nie wszystkie koncepcje od razu przypadły mu do gustu, część wymagała przemyślenia, inne musiały jeszcze dojrzeć. W lipcu 2025 roku dostałem ostatecznie zielone światło. Mogłem ruszać z książką. Chociaż, prawdę mówiąc, byłem już wtedy po uszy w pracy dokumentalistycznej i pogłębionych szkicach rozdziałów.

130 litrów historii

Pierwszy termin ukończenia tekstu wyznaczyłem sobie na koniec czerwca. Kiedy miałem gotowe mniej więcej trzy czwarte materiału, równolegle ruszyły pierwsze prace nad składem. Do projektu zaprosiłem krzychala – najlepszego grafika i edytora wśród Depeszy oraz największego Depesza wśród grafików i edytorów. Trudno byłoby mi znaleźć kogoś, kto równie dobrze rozumie estetykę depeche MODE i potrafi przełożyć ją na projekty przeznaczone do druku. Chciałem z nim współpracować już przy książce o Torwarze, ale wtedy moja rola w projekcie była inna, podobnie jak priorytety. Propozycja musiała poczekać. Przy Służewcu pomysł powrócił, tym razem udało się go zrealizować. Dzięki, Marcinie, za to.

Od początku wiedzieliśmy, że nie chcemy stworzyć kolejnej książki z tekstem i równo poukładanymi fotografiami. Oprawa graficzna miała być częścią opowieści. Punktem wyjścia stały się kolory i stylistyka albumu Exciter. Drugim źródłem inspiracji były fanowskie scrapbooki, czyli zeszyty i segregatory, do których przez lata wklejaliśmy wszystko, co udawało nam się zdobyć o zespole. Pamiętacie te czasy?

Jedni kupowali grube bruliony i skrupulatnie zapełniali je artykułami, tłumaczeniami, zdjęciami i własnymi odręcznymi zapiskami. Inni przechowywali w segregatorach plakaty, wycięte strony z „Bravo” i innych czasopism, bilety czy pamiątki z koncertów. Ja miałem chyba wszystkie możliwe warianty. W końcu 130-litrowy pojemnik z Ikei nie zapełnił się sam… Znakomita cześć dotyczyła właśnie lat 1998-2001.

Do tego dołożyliśmy fanziny z przełomu lat 90. i 2000. Chcieliśmy przywołać moment, w którym nasze fanowskie życie wciąż było w dużej mierze analogowe, choć cyfrowa rewolucja stała już za progiem. Internet powoli zmieniał sposób zdobywania informacji, ale wciąż wycinaliśmy artykuły z gazet, wywoływaliśmy zdjęcia i zbieraliśmy papierowe pamiątki.

krzychal dostał sporą swobodę twórczą. Kiedy pokazał mi pierwsze makiety, wiedziałem, że idziemy w dobrym kierunku. Udało mu się uchwycić dokładnie tę atmosferę, o którą mi chodziło. Co więcej, w kilku miejscach zaskoczył mnie pomysłami, które nie były jedynie ilustracją tekstu. Potrafił zamienić opisywane przeze mnie wydarzenia w graficzną opowieść – w sposób, na który sam nigdy bym nie wpadł.

krzychal, za to wielkie dzięki!

Jedno zdjęcie, które opowiada całą historię

Osobną historię ma okładka. Jej najważniejszym elementem jest zdjęcie autorstwa Grzegorza Łojka. We wrześniu 2001 roku Grzesiek, podobnie jak tysiące innych fanów, moknął pod sceną na Służewcu. Miał ze sobą aparat i fotografował koncert do swojego archiwum. Pod koniec występu, tuż przed charakterystycznym wspólnym machaniem rękami podczas Never Let Me Down Again, Dave Gahan podszedł do krawędzi sceny. W pewnej chwili lekko potrząsnął swoimi przydługimi już włosami. Jego sylwetkę przeciął snop światła ze scenicznego reflektora. Grzegorz nacisnął spust migawki. Na kilku klatkach kliszy zatrzymał moment, który po ćwierćwieczu okazał się idealnym obrazem tamtego koncertu. Mokra scena, wilgotne powietrze i światło, lekko rozmyta postać Dave’a i atmosfera, której nie da się pomylić z żadnym innym wieczorem. Kiedy zobaczyliśmy to zdjęcie w kontekście projektu okładki, wszystko zaczęło do siebie pasować. Marcin Sitko od początku miał jeszcze jeden pomysł: książka powinna wyglądać tak, jakby przed chwilą zmokła na Służewcu. Stąd koncepcja specjalnego wykończenia okładki, z wypukłymi kroplami deszczu, które nie tylko widać, ale można też poczuć pod palcami. Pozostawała ostatnia rzecz…

Marcin Cywiński - depeche MODE. W deszczu eXcytacji
Marcin Cywiński – depeche MODE. W deszczu eXcytacji

Tytuł

Propozycji było kilka. Jedna okazała się już zajęta przez bootleg poświęcony warszawskiemu koncertowi z 2022 roku. Inna była naprawdę dobra, ale bardziej pasowałaby do zupełnie innej książki o koncertach. Poza tym chciałem, aby tytuł był po polsku. W końcu z propozycją przyszli Więcor i krzychal. Po niewielkich zmianach ich pomysł stał się tytułem, który dziś widnieje na okładce:

„Depeche Mode. W deszczu eXcytacji”

Nie tylko historia koncertu. Co jeszcze trafiło do książki?

Od początku zależało mi, żeby obok głównej opowieści znalazły się materiały pozwalające spojrzeć na Exciter Tour trochę szerzej, także od strony technicznej.

Pierwszy z dodatkowych tekstów poświęciłem scenie, nagłośnieniu, oświetleniu, ekranom i wizualizacjom. Powstał on przy ogromnym zaangażowaniu Jarka Pawlika z Noise Gate Production. Jari przekopał mnóstwo materiałów źródłowych i publikacji branżowych, żebyśmy mogli możliwie dokładnie odtworzyć konstrukcję i wyposażenie sceny, z którą depeche MODE podróżowali w 2001 roku. Nie było łatwo. Efektem jest opracowanie pokazujące nie tylko to, co publiczność widziała podczas koncertu, ale również rozwiązania techniczne, które pozwalały zrealizować całe widowisko. Myślę, że nawet osoby dobrze znające tę trasę znajdą tam sporo interesujących szczegółów.

Drugi tekst dotyczy instrumentów wykorzystywanych podczas Exciter Tour. Tutaj ponownie nieoceniona okazała się pomoc Jarka Pawlika oraz Marcina Wełyczko z GMW. Dzięki ich wiedzy i dociekliwości udało się zidentyfikować i opisać gitary, instrumenty klawiszowe oraz specjalnie przygotowany customowy zestaw perkusyjny Christiana Eignera. To kolejny fragment książki, którego nie byłbym w stanie opracować na takim poziomie bez pomocy ludzi naprawdę znających się na rzeczy. Panowie, chylę czoła!

A czego w książce zabrakło?

Był jeszcze trzeci materiał, na którym bardzo mi zależało. Niestety, ostatecznie nie znalazł się w książce. Chodzi o opracowanie poświęcone polskiej dyskografii depeche MODE po 1989 roku. Pracowałem nad nim wspólnie z Andrzejem Mańkowskim, jednym z najbardziej cenionych przeze mnie polskich kolekcjonerów płyt i pamiątek zespołu. Andrzej wniósł do tego projektu ogromną wiedzę o wydaniach, tłoczeniach i szczegółach, które łatwo przeoczyć, jeżeli nie zajmuje się tym tematem od lat. Tekst nie przepadł. Po prostu musi jeszcze poczekać na swoją kolej. Chciałbym, żebyście mogli go przeczytać w przyszłości, już w innej, godnej formie.

Do książki zgromadziłem przeszło 700 zdjęć, fotokopii dokumentów, ulotek i materiałów promocyjnych. Dziękuję wszystkim, którzy udostępnili swoje pamiątki z tego okresu. Drzwi do swojego skarbca ze zdjęciami udostępnił również krzychal. Dzięki temu nie mieliśmy problemu ze zilustrowaniem tekstu. Więcej! Był problem z wyborem i musieliśmy podejmować często trudne decyzje, co zostawić, a co zamieścić w książce. Z tego powodu poświeciliśmy tekst o dyskografii po 1989 roku, ale również nie zamieszczaliśmy wycinków prasowych z epoki. Za to wspólnie z Jackiem Ślopkiem z Wrocławia staraliśmy się, aby tak bardzo, jak się da, i w możliwie najlepszej jakości wycinki prasowe z 2001 roku umieścić na jego stronie i tam odsyłamy Was w książce, abyście po lekturze dopełnili klimat tamtego czasu. Bardzo zapraszam na stronę DM Archive pl -> https://dm-archive.pl/index_2001.html Ciągle dodajemy nowe teksty, aby znalazły się w serwisie możliwie wszystkie wycinki z tego okresu. Do tego w książce zamieściliśmy kody QR do koncertów i nagrań z pobytu zespołu w Polsce na YT.

Na końcu zawsze stoją ludzie

Przy takich projektach jak książka na okładce widnieje zwykle jedno nazwisko. Ale za książką stoi znacznie więcej osób. Jedni poświęcili swój czas na długie rozmowy i odtwarzanie wydarzeń sprzed ćwierćwiecza. Inni otworzyli prywatne archiwa, udostępnili zdjęcia, dokumenty i pamiątki. Byli też tacy, którzy pomagali weryfikować szczegóły, redagowali tekst, korygowali mój czasami toporny język ;-). Bez ich zaangażowania, zaufania i dobrej woli ta książka z pewnością wyglądałaby inaczej. A być może nie udałoby się jej ukończyć tak sprawnie. Wszystkim, którzy dołożyli do niej choćby najmniejszą cegiełkę, bardzo dziękuję.

Kiedy zaczynałem zbierać materiały i spisywać wspomnienia o Służewcu ćwierć wieku temu, nie wiedziałem jeszcze, że kiedyś przerodzą się one w książkę. Choć od pewnego momentu było to moje marzenie, które właśnie staje się faktem. Wiedziałem natomiast, że nie chcę, aby pamięć o tamtych dniach opierała się wyłącznie na coraz bardziej odległych wspomnieniach. Przez 25 lat wiele szczegółów zdążyło się zatrzeć, niektóre historie obrosły legendami, inne nigdy nie zostały opowiedziane publicznie. Chciałem ocalić możliwie dużo z tego, co dało się jeszcze odnaleźć, odtworzyć, sprawdzić i udokumentować. Mam nadzieję, że udało mi się stworzyć coś więcej niż zapis dwóch godzin koncertu.

Zapraszam za kulisy. Na stronie 101dm popełniłem długi post, który tak kończę: „A Wam, którzy już niedługo otworzycie książkę, życzę przyjemnej lektury. Mam nadzieję, że będzie ciekawie, miejscami zaskakująco, a chwilami nawet zabawnie. Ufam, że odkryjecie historie, których dotąd nie znaliście, albo spojrzycie na dobrze zapamiętane wydarzenia z zupełnie innej perspektywy. Jeśli byliście na Służewcu 2 września 2001 r., może odnajdziecie w książce kawałek własnych przeżyć. A jeśli znacie ten koncert jedynie z opowieści i bootlegów, zapraszam Was w podróż do roku 2001. Bo Służewiec 2001 to nie tylko to, co każdy z nas zobaczył i przeżył pod sceną. To również wszystko, co wydarzyło się wcześniej, później, po drugiej stronie barierek i drzwi hotelu.

Po 25 latach wreszcie mogłem opowiedzieć tę historię w całości. Nie bierzcie parasoli 🙂

Miłej lektury!

Martini


Plan na najbliższe dni wygląda tak:

  • od jutra ruszają wysyłki zamówień złożonych w przedsprzedaży. Jak dobrze pójdzie, pierwsze książki dotrą do Was w sobotę.
  • 25 listopada będę gościł u Kamila Jasieńskiego, 4 programie PR (godzina tbc).
  • 27 listopada będę gościem (z Jarkiem Bugajnym) Radia Rzeszów po godzinie 12:00, a potem będę miał przyjemność spotkać się z rzeszowskimi fanami, dzięki uprzejmości FC Sibeling.
  • 2 grudnia zapraszam na audycję do Radia Łódź, gdzie od 21:00 będę gościem razem z łódzkimi fanami u Bartka Florczaka.

Kolejne spotkania w mediach w przygotowaniu, będę Was informował w miarę potwierdzania nowych terminów.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *